Identitadi e altre poesie
de Mariu Pudhu
Identidadi
Geo seo tue,
àtera vida apenas ingendrada,
ne boghe e ne foedhu,
ne pesu e ne bisura,
ne colore de carre e ne misura,
ne pàtria e ne màtria,
mai biu e ne connotu,
ne sonu e ne tontonu,
ma ch’isco solu ca ses cue
no isco mancu inue,
in tempus e in logu
de unu o de trint’annos
cun boghe e cun foedhu
cun pesu e cun bisura
cun colore de carre e cun misura
cun pàtria e cun màtria
númene e sambenau
giai biu e connotu
cun sonu e cun tontonu,
ca ses cue!
E istrantàgiu mi firmo ananti tuo,
no avantzo e no fuo,
e a conca incrubada…
No, no a carrones
ti abbàido po bregúngia:
po àteras bregúngias
est chi abbàscio is ogos,
candho càrrigu ’e rughes
che Cristos incravau
ti apo abbandhonau.
Ma geo seo tue
cun totu su chi seo
ca seo tue geo!
A Giuanni Pàulu II
Babbu santu, Babbai!, ànima bella,
giòvane, manna, coragiosa e forte,
sa Crésia ’e Cristos che nodia Istella
as agghiau a su divinu Norte,
as giau isperas a s’Umanidade
in su caminu abbia a méngius sorte;
de amore pontes po giusta unidade
as fatu largos e betau muros
po ch’in su mundhu dóminet sa paghe.
As apertu po Cristos coros duros,
as tocau su coro a totugantos
e prenu nosi dh’as de prus seguros
sentidos de istima. De is santos
sa pramma tua est arta e dha bieus
che bandhera po àteros ispantos.
Po su bene chi ses e chi teneus,
donau bundhante a totu sa Terra,
ringratziaus a s’Eternu Deus!
A su Tenore
Ses cuncordu, cussertu e ses consolu
Comente Mamma sarda ti at pesadu
In millénnios cantos che at coladu,
Antigu cantu e sempre noitolu;
E fintzas a su Chelu andhas a bolu,
Armonia, ti at Deus iscurtadu!,
Chi sos ànghelos bonos Li ant cantadu
E pro cussu lassadu ti at a donu.
Ses de sas prendhas pro s’umanidade,
Bandhera de sos Sardos cun onore
Bentulendhe in sos chelos de totue.
In sa mente e in su coro intres tue
Chi pesemus su càntigu ’e s’amore,
De cuncordu, cussertu e libbertade!
Ira mala
At a èssere ca inoghe totugantos
Cudhos ch’in s’intelletu nachi ant brios
Cadono dalle nuvole, e che bios
Interramortos sunt pro campusantos;
At a èssere ca inoghe cherent prantos
Cudhos chi nachi ant manu a guvernare,
Mortos pagados pro aprofitare
Chi mai ant bidu santos ne ispantos;
O c’a sos bios ant addrommentadu
O ca istima nos ndhe damus paga
O ca a sos ogros nostros no creimus,
A sa fune chi nos at impicadu
Faghimus brindhatzina, e a braga
Prémios e medàllias bi annunghimus!
Ispantamíseros
Intelletuale
Nachi si narat:
Ispantamíseros,
Itoromala?!
Faghet cumandhu
De impiegadu,
Manovaledhu
Est de s’Istadu
De un’istadu
Istranzu mannu,
E no ndhe sentit
Birgonza e dannu:
Babbu li narat
Si li dat pane:
Acunnortèndhesi
Faghet su cane.
Menzus apedhat
In italianu
Abbirgonzendhe
A su chi est sanu.
E pro bisura
Cun conca e sale
Est menzus trusu
’E carrasegare.
Si naras sardu
Si parat surdu,
Sendhe lezítimu
Faghet su burdu.
Finis Sardiniae:
Morta est sa mama…
E de orfanedhu
Si parat fama!
Intro ’e sos mortos
Che lezet totu:
Bios andhendhe
No ndhe at connotu!
Intelletuale
De s’oramai,
Si est mortu isse
Su mundhu est gai!
L’identità
E bicant,
e bicant,
e bícanta!
- Est bonu! - nanta -
E bicant,
e bicant,
a ispítzulus mannus
abbícanta!
- Est bonu!! - nanta,
cuncordus, is crous.
E calant a fundu,
in sa pedhi,
in sa carri,
iscarraxant
is nérbius
e tocant is ossus
e fintzas su miudhu
ndi bogant a foras
e nanta
ca est bonu
s’ispéigu istasiu
aici fadiau
cun sa morti in is ogus
e in dónnia piessignu.
E atrus si ghetant,
a mússius a mússius,
margianis frorius,
arresis, cerpius,
e nanta ca est bonu,
ca est bellu
su spéigu morendi,
ca issus
su spéigu no funti.
Dhu pascint e acabbant
e parlano!
Parlano!!
Parlano!!!
… Che bello! Che buono!
Ca sa língua
de su spéigu no fuèdhanta,
ca issus
su spéigu no funti,
margianis, arresis,
e crous e cerpius,
cun prexu de is meris
chi dh’anti,
po prexu de is meris,
aici istasiu.
Tapetos sardos
Manu mastrina nos at fatu in forte,
Bellos, a mustras, frorizados totu,
E istérridos bene e istirados
Nos ponimus pro cantos che ndhe colat.
Su chi ndh’amus, a bàntidu, consolat:
“Sardi ospitali!” E apraniados,
Che petza suta ’e pes, betamus votu
Pro chi sigat su sonnu de sa morte.
A cara in terra, mazados, guvardos,
Ogros no amus pro abbaidare
Ne tempus pro sinnale ’e libbertade,
E pedimus su nostru a caridade,
Cun limba a lingher, no a faedhare.
Mamutzones Hotel! Ma cale Sardos?
Avatu ’e su bentu
De bonu mengianu,
A denoti, a dedí,
Ierru e beranu,
Atóngiu e istadi
Pasiada no nci adi
Currendi deveras
Ca dh’ollis sighí!
E ghetas sa manu,
Dh’aciapas in prenu
Dhu istringis a forti
Seguru che morti
Ses totu cuntentu
Ca gei dh’as tentu…
Castiendi po bí!
Ma nara, piciocu,
It’est chi ti ammancat
Chi curris a manca,
Currendi a dereta,
Isperend’in chimeras
De centu coloris
Ma sentza de iscí?!
S'erba de Nelson Mandela
Suciosa,
ma de sutzu metzanu.
Binuvorti,
chi tenet de su binu s'agru ebbia.
E, fintzas si no est de maladia
birdúmine e groghímine chi pones,
pro sas àteras erbas ses sa rughe
ca su logu lis leas totugantu
ch'in sa terra bi arreas petzi tue!
Ma s'amore,
ch'imbénnidu est in s'ànima ’e Mandela
contivizadu a samben e resone,
si lêt gai sa mente ei su coro
de sos umanos totu s'urtimunu,
chi donzi cristianu e donzi moro
in custa Terra bidat cara ’e Deu
che fizos cantepare totu suos!
Lamentu de mama
A ue nâchi andhas, airadu
Chi mancu ’e su chi faghes no ti seras?!
Si b'aias pessadu, e chi l'ischeras,
Ca ses tue su fogu inue colas,
Sa currera zughias prus abbrandha!
Airadu, a ue nâchi andhas,
Chi pares pessighidu o chentza frenu?!
Mi carrarzas de arga e de velenu,
Bortas totu a catramu e a tzimentu
Chi de su chi est no ischis mancu cantu!
De su chi faghes no ti seras, mancu:
S'irvilupu ti daet a machine!
A desertu mi faghes e bruine,
Istrubberi1 a bantu e a trivas2
E vàndalu ’e sa peus tzivilia!
Si b'aeras pessadu, e chi l'ischias,
A istare no che andhas a sa Luna!
O t'apíllias3, tue, a sa fortuna,
Candho pares de totu soberanu
Chi tot'ischis e faghes e ses tue?
Ses su fogu ue colas totu inue,
No ti bastat ne birde e ne sicadu!
Mancu in gherra lu faghet carrarmadu
A che dare sos frores totu a suta,
A una befe faghíndhemi e bisera4!
Prus abbrandha zughias sa currera
E faghias sas cosas adderetu!
Ca meressin carinnos e rispetu
Oe fintzas tirias e prunetzas
Pro sa vida ’e su tempus benidore!
A ite, nara, a ite as postu amore,
O ite ti ’errinat su cherbedhu?
Che trazas totu a s'istampu niedhu
E una frundha5 a birgonza t'ammanitzas
Ca ses tue su fogu inue colas!
Si sighíndheli cussa6 ti canzolas7
A sa tzega de vista e coro malu
Chi sa chèscia ’e sa mama no cumprendhes,
Prim'e s'ora as a bider e intendher
A ue nâchi andhas airadu!
Ant impicadu sa resone
18 de santuaini 1985
A sos chirros de s'Àfric'australe
Galu su samben sicat in sas venas
Un'astraor'e zerru seculare:
Petzi s'intendhet sonu de cadenas,
Est s'aera impestada a fragu 'e tumba,
Sunt de s'iferru iscurigore e penas;
Sas alas ant segadu a sa columba,
Bisestrant e istrugant sas olias,
Pro donzi rena 'e paghe falant s'undha;
Ant dadu boghe a totu sas istrias,
Ant s'ànima intregadu a Satanassu,
Si zughent coro est coro de arpias
E de sos criminales ant su passu.
Sarba s'Àfrica, Deus de sa rughe!
Tue bogas su sole onzi manzanu
Pro chi crescat sa vida de sa lughe;
Pro amore e indelletu soberanu
Zirat su mundhu e sighit a zirare
E che bortat su zerru a beranu:
Sa columba, chi torret a bolare!
Sas olias, chi boghent rampu nou!
E torret in sas venas a colare
Su samben de sa zente, che a su tou!
Sapidu m'apo in manu una bandhera
E la pranto in sa mente e in su coro
Cun Moloise, Tutu e cun Mandela:
No nias chi bi mancat unu moro,
Ca b'est s'Àfrica in donzi perra 'e mundhu
Cun sa resone de sa lughe issoro
Pro un'eternu beranu e ballu tundhu!
Piedade, Segnore!
Segnore, Piedade!
No serres sos ogros
A s’àscamu e grisu
Chi faghent sos logos!
Ca un’ànimu malu
Solovrat sa Terra
In badhes de prantu,
De ódiu e de gherra!
S’Ispíridu tou,
S’Amore infinidu,
Nos mandha a su coro
A si fagher sentidu
Ch’inzendret sas manos
A fainas de paghe,
De illébiu e cunfortu
Pro s’Umanidade,
Chi sigat sa lughe
De umanu a divinu
A ghiare sos passos
In bonu caminu,
Pro lomper a ue
S’eternu si averat
E in Terra Promissa
Si cumprit s’ispera.
Su Sole tou lugat
In regnu de amore
E ispannet s’iscuru.
Piedade, Segnore!
Fígios de Deu
Matessi sole
Matessi mundhu
Is coros totu
De unu colore
Si dhu’est s’amore
Su tou e meu
Fígios de Deu!
Anneu de chentu
Una tristura
Unu dolore
Tot’unu coro
Si dhu’est s’amore
Su tou e meu
Fígios de Deu!
Sa dignidade
Si dhu’est sa tua
Che a sa mia
Totuna paghe
Su bene tou
Su bene meu
Fígios de Deu!
Tue mi ses sorre
Tue mi ses frade
Chentu colores
Tot’una carre
Sàmbene tou
Sàmbene meu
Fígios de Deu!
Che unu frore
Candho est apertu
Est su profumu
Su chi ti at fertu
Sa cuntentesa
Prenat su coro
Su tou e meu
Fígios de Deu!
