di Mario Puddu
“Replica” a Franco Carlini? Arringràtziu meda a Rina Brundu, ma no nci apu mai pentzau! Su chi apu sempri pentzau est de sighiri a pentzai a is Sardus. E fintzas a su sardu, ca sa chistioni de is Sardus no est una chistioni de língua.
In cantu a Franco Carlini, chi connòsciu e sigu a istimai de diora (e prus de una borta apu organizau sa presentada de calincuna de is òperas suas chentza mi ammammalucai po chistionis de iscritura) depu nàrriri una cosa chi mi dispraxit.
Primu cosa – ma custa mi praxit própiu! – seu sempri de s’idea chi Franco Carlini est unu veru e grandu iscritori. Dèu no seu unu chi cumprendit literadura (su critériu miu est solu: Mi praxit/No mi praxit) e de su crítigu literàriu no tengu própiu nudha. Ma po su pagu chi cumprendu dèu creu de podi e depi nàrriri chi Franco Carlini tenit capacidadis mannas e bonas in chistionis de literadura e de iscritura, de sa fantasia a sa língua acutza e a su pentzamentu fungudu, de su gustu e istili literàriu a is trassas, o tràgiu, a sa cultura. Isperu de no èssi nendi calincuna cosa chi dhi fait dannu. Creu de podi nàrriri – ma chentza tocai nudha a totu is àterus iscritoris – chi Franco Carlini est s’iscritori sardu prus mannu e mellus chi eus tentu fintzas a immoi. E mi fait prexeri de arregordai assumancus calincunu títulu de òperas suas: Biddaloca, Murupintu, Sa Luna inciusta, S’omini chi bendiat su tempus, Basilisa. Ma Franco est una miniera, e solu ca su ‘púbblicu’ est emigrau (sa Sardigna si depit cunsiderai unu desertu de genti) e su mercau imbriagu (is Sardus si movint ‘mellus’ in sa trajetória de su BUCONERO astroitàlicu) e is Editoris in Sardigna arrespirant sa matessi asfissia, a pubblicai un’òpera… ojamomia it’arrori!!! Ma fortzis s’ispiegatzioni est totu in su difetu de Franco Carlini, ca issu iscrít in sardu. Coment’e cosa chi tenet sensu po is Sardus e po su sardu. Ma in custu tenit totuganta s’istima mia, chi fortzis balit pagu ma chi circu de ispendi solu po is cosas chi tenint sensu. Totu s’àteru est un’iscallatóriu. E in s’iscallatóriu dhui at logu meda po is intelletualis ‘sardus’, intelletualis de s’oramai, s’avérbiu de is mortus. Sa cosa ‘bia’, la sardità, est sa butàriga, su cannonau, is nuraxis, Grazia Deledda e àteru carpesce. De seguru no ammancant is brebeis: cuatru millionis e mesu, nau dèu!
Assinuncas – e custa est sa cosa chi mi dispraxit – a Franco Carlini dh’iant giai istudiau, apretziau, istimau cudhus chi de literadura si ndi intendint e dh’iant propostu, assumancus propostu, po su Nobel de sa literadura sarda. Sa dí chi eus a bessí foras de s’iscallatóriu e de s’ódiu e disistima chi si fait morri de asfissia fintzes cun s’ària límpia e bona e chentz’e bolli biri chini e ita est chi si ndi suspit s’ossígenu gei at at a èssiri una bella dí!
In cantu a is chistionis chi narat Franco in s’artículu suu pubblicau in Paràulas a propósitu de sa lítera oberta mia pubblicada in L’Unione Sarda nau isceti chi arrechedint meda prus tempus, interessamentu, istima e passiéntzia de una pigada in giru (e a nàrriri sa beridadi apu imparau de piticu a isciri arriri de mimi etotu) e nau fintzes chi no fait a cumprendi is cosas fàcilis chi unu no bollit cumprendi. Assinuncas Franco puru iat a ponni in contu chi is Sardus una traditzioni de iscritura/ortografia no dha teneus comenti no teneus guvernu de oramai ses séculus, chi is Sardus teneus bisóngiu de si arriconnosci e istimai apari chentz’e presumus de peruna genia e chi mai e poi mai Mario Pudhu po perunu motivu e in peruna manera at fatu e ni at a fai prus pagu contu de calincuna fuedhada, postu chi Mario Pudhu est cumbintu e bèni meda chi sa língua sarda seus is Sardus e chi is Sardus totus, iscallaus o de iscallai o malus a iscallai, seus totus de série A, cun sa própiu dignidadi diritu e doveri, fintzes candu e cussus chi dignidadi diritu e doveri si dhus ponint a stravàgiu e a scagatzai.
